Geschiedenis van het schaatsen


Schaatsen in de prehistorie

Al in de prehistorie waren mensen op zoek naar manieren om ijsvlakten sneller over te steken. De eerste schaatsen die echt geschikt waren voor het ijs, waren gemaakt van beenderen. Deze beenderen werden met stukken touw onder de schoen gebonden. Echt hard ging dit vervoermiddel niet. Om de snelheid te verhogen gebruikte men daarnaast daarom ook prikstokken.


Schaatsen in de middeleeuwen

Rond 1200 werd er een revolutionaire uitvinding gedaan op het gebied van schaatsen. Het idee van een stuk hout met daarin een geslepen stuk ijzer bevestigt, zag het daglicht. Schaatsen werd met deze uitvinding naast een manier om je te vervoeren nu ook een instrument om plezier aan te beleven. Een hele nieuwe volkscultuur ontstond hiermee. Iedereen schaatste. Ongeacht rang of stand.

schaatsen vroegerEr ontstonden drie typen schaatsen

  • De Hollandse krulschaats
  • Zuid-Hollandse baanschaats
  • De Friese doorloper

De Hollandse krulschaats en de Zuid-Hollandse baanschaats werden gebruikt om mee te zwieren. De Friese doorloper was bedoeld voor het hardrijden. Omdat de Friese doorloper vanwege zijn lengte het meest stabiel was van de drie, won dit type aan populariteit.

 

De rol van de schaats in de 80-jarige oorlog (1568-1648)

Dat het schaatsen ons Nederlanders geen windeieren heeft gelegd, bewijst de 80-jarige oorlog. Al schaatsend wisten we uit de handen van de Spanjaarden te blijven. ‘Gevleugelde voeten’ noemden onze tegenstanders het. De Spaanse hertog gaf het bevel om zijn soldaten ook schaatsen onder te binden. Wat echter niets opleverde omdat zijn soldaten de techniek van het schaatsen niet beheersten.


Schaatsen vanaf 1800

Schaatswedstrijden waren in deze periode zeer populair. Mede omdat er wat mee te verdienen viel.  Arme mensen reden mee voor ‘spek en bonen’, levensmiddelen, brandstoffen of kledingstukken. Met name in de provincies Friesland en Groningen werden veel kortebaanwedstrijden verreden. Zowel onder mannen als vrouwen. Deze wedstrijden zorgden vaak voor veel vermaak.

In 1882 werd de Koninklijke Nederlandsche Schaatsenrijders Bond (KNSB) opgericht als overkoepelende organisatie voor het schaatsen. Tien jaar later werd ook de Internationale Schaatsunie in het leven geroepen om te voorzien in de behoefte aan internationale regels. Het eerste officiële WK Allround vond plaats op 13 en 14 januari van 1893. Jaap Eden werd als eerste wereldkampioen hardrijden op de schaats.

winnaar elfstedentocht

Elfstedentocht

Het rijden van een tocht langs alle elf Friese steden daarvan zijn al meldingen bekend sinds 1749. De eerste officiële Elfstedentocht werd echter pas georganiseerd op 2 januari 1909. Het idee is afkomstig van Pim Mullier. Dezelfde man die in eerder de Internationale Schaatsunie oprichtte. Met deze tocht wilde hij ervoor zorgen dat de fysieke gesteldheid van de arbeidersklasse op niveau bleef. Ondanks de ingevallen dooi kwamen er 23 rijders aan de start. Friesland stond op zijn kop. Ook buiten Friesland kreeg de tocht veel aandacht. Sinds 1909 zijn er 15 officiële Elfstedentochten gehouden. De laatste was op 4 januari 1997.


Schaatsen vanaf 1900

Tot 1955 werd in Nederland vooral op houten schaatsen geschaatst. Deze bond je met behulp van veters aan je schoenen vast. Het type ‘noor’ bestond al voor de eeuwwisseling. Toch duurde het nog een hele tijd voordat de noor de houten schaats verdrong.

Een belangrijk keerpunt vond plaats in 1954. Op 10 februari 1954 werd er op Thialf een wedstrijd verreden ter ere van het 75-jarig jubileum van de ijsbaan. Er waren twee schaatsers die met kop en schouders boven de rest uitstaken. Beiden reden op hoge noren. Vanaf dat moment was de opkomst van de noor een feit.


Klapschaats

De volgende stap in de ontwikkeling was de uitvinding van de klapschaats. Dankzij deze techniek is het voor schaatsers mogelijk om langer contact te houden met het ijs. De klapschaats werd in 1980 uitgevonden door Gerrit Jan Ingen Schenau. Pas zeventien jaar na de uitvinding werd de klapschaats voor het eerst gebruikt in de wedstrijdsport. Tonny de Jong won het EK-Allround bij de dames, (mede) dankzij de klapschaats. Daarna stapte iedereen massaal over.